NB 48 Alles komt (altijd) goed

Pelgrims worden een beetje filosoof

van Ruud Bruggeman & Ben Teunissen

Boekbespreking door Arnoud Boerwinkel

Wie tegenwoordig het nieuws volgt moet alle moeite doen om de neiging te onderdrukken tot zwaarmoedigheid en verbittering. Bij mij althans is die neiging soms groot. Somberheid over wat er allemaal misgaat met onze prachtige aarde en woede naar de mensen die in de wereld aan de touwtjes trekken en de boel linea recta richting de ratsmodee lijken te dirigeren.

Maar Alles komt (altijd) goed, weet ik  na het lezen van het boek met die titel (en ondertitel Pelgrims worden een beetje filosoof) van onze krasse pelgrims van het eerste uur, Ben Teunissen en Ruud Bruggeman. Maar komt het echt altijd goed? Ook voor de mensen die in Afrika door de opwarming van de aarde van land en goed worden verdreven en nu al staan te bonken op de hermetische grenzen van Vesting Europa? En kwam het ook goed voor de vele miljoenen die in de vorige eeuw het slachtoffer waren van genocide en oorlogsgeweld?

Uit je verhaal gestapt

Toch zou ik zo niet mogen denken, want ook ik was een pelgrim tijdens die drie prachtige zomermaanden van 2012, waarin ik in mijn uppie naar Rome liep en elk moment als een godsgeschenk leerde te aanvaarden, de mooiste en de moeilijkste. Ik had een boek bij me van Eckhart Tolle, dat me hielp niet alleen de hoogtepunten maar ook de diepte­punten te omarmen als twee kanten van dezelfde medaille. En je bent natuurlijk als passerende pelgrim een bijzonderheid: jij belichaamt het verlangen van veel mensen om te ontsnappen aan hun dagelijkse sleur en de wijde wereld in te trekken, en dat roept een liefdevolle bejegening op en vaak een gastvrij onthaal. Dat komt “omdat jij als pelgrim uit je verhaal bent gestapt”, is wat Ruud daarover schrijft. “Iedereen in de maatschappij heeft een verhaal over zichzelf opgebouwd, een muur, een scheiding: ik ben dit, jij bent dat; dat maakt afstand. Als pelgrim ben je niet meer dan een anonieme wandelaar, en dan is de scheiding er niet, en ontstaat er gemakkelijker een hartsverbinding met elkaar, waar beiden gelukkig van worden, de gever net zo goed als de ontvanger.” Dat verklaart deels waardoor het ook voor mij inderdaad vaak weer goed kwam. Na een nare ervaring, zoals gevoelens van eenzaamheid, of hondenweer, of welke andere tegenslag dan ook, kwam er een piekervaring, vaak in de vorm van een bijzondere ontmoeting. Zo’n moment ervaar je als een “geschenk van het universum”, als een lot uit de loterij.

Is geluk een keus?

Ruud en Ben hebben op basis van hun ruime pelgrimservaringen een staalkaart afgeleverd van alle gedachten en ideeën die ze aan die tochten hebben overgehouden. En die gedachten koppelen ze aan wat filosofen de afgelopen millennia daarover te zeggen hadden. Dat doen ze door elkaar brieven te sturen, zij het – naar ik aanneem – in de eigentijdse versie daarvan: de mail. Die gedachten worden in een overzichtelijke structuur aan de lezer voorgelegd met hoofdstukken als: Verwondering, Verlangen, Waarnemen, Volg je dromen, Levenskunst en het thema uit de titel: Alles komt (altijd) goed.

“Onze vrijheid is niet gelegen in wat ons overkomt, maar in hoe we daarover denken en erop reageren.” Dat is een van de wijze uitspraken uit dit boek. “Dat wat er werkelijk is ontgaat ons daardoor. Die manier van kijken maakt ons onvrij en we worden er meestal ook niet gelukkiger door”. De meest extreme vertolker van dit gedachtengoed is Etty Hillesum, die tot op de plek waar ze in de gaskamer werd vermoord weigerde haar barbaarse vervolgers te haten. Ook dan ervaart ze nog steeds “dat alles goed is zoals het is”.

Ook al kwam het met Etty Hillesum uiteindelijk niet goed, de schrijvers benadrukken dat je dat voor anderen nooit kunt bepalen of overzien. Het gaat erom dat elk mens ernaar streeft zijn houding ten opzichte van moeilijke omstandigheden zodanig aan te passen  dat ze ons leven minder negatief beïnvloeden. Ruud en Ben beschrijven meerdere voorbeelden van situaties en mensen die daarin tot voorbeeld kunnen dienen. En een van de voorwaarden waaronder zaken vaak goed komen is: volg je dromen. Dan blijkt vaak dat veel mensen over grote wilskracht beschikken en met een positieve levenshouding de grootste tegenslagen in hun leven weten te overwinnen.  “Levensmoed, levenskunst en hoop”, aldus de auteurs “zijn onverwoestbaar, onder alle omstandigheden.” De vraag die ik mezelf dan stel is: is dat voor ons, (door de bank genomen) redelijk opgeleide pelgrims uit het welvarende Nederland makkelijker dan voor mensen in minder florissante delen van onze aarde? Of vormt onze westerse, geïndividualiseerde samenleving daarvoor eerder een belemmering?

Dat het geluk voor het grijpen ligt als we in het hier en nu leven, dat heb ik ervaren op mijn eigen solowandeling. En ook ik heb in de periode daarna ervaren dat het luisteren naar mijn dromen en doen wat ik vanuit het diepste van mijn hart wil, mij veel geluk bezorgt.

Wijsheid uit boeken?

Wanneer in het boek de filosoof De Montaigne wordt genoemd die zo’n prachtige bibliotheek had dat hij voor zijn wijsheid de deur niet uit hoefde, frons ik toch even mijn wenkbrauwen. Voor mij zijn het toch contacten met andere mensen en lessen uit conflicten, fouten en confrontaties met de wereld om me heen die tot wijsheid en inzicht leiden. Kun je die uitsluitend uit boeken halen?

Voorts zou mijns inziens de leesbaarheid van het boek zijn vergroot wanneer het wat anekdotischer was opgezet, door bijvoorbeeld elk hoofdstuk te beginnen met een verhaal uit de rijke pelgrimservaringen van de mannen; en door vandaaruit de ervaringen naar een abstracter niveau te tillen.

En eerlijk gezegd voelde ik me af en toe overdonderd door de enorme hoeveelheid filosofen die met een citaat de revue passeren. Maar dat wordt dan wel weer ruimschoots goedgemaakt door een uitgebreide lijst van alle geciteerde wijze mannen (en vrouwen) achterin het boek met een korte samenvatting van hun gedachtes.

Al met al zal het boek bij allen die al een flinke pelgrimstocht achter de rug hebben heel veel herkenning leveren. Het zet ruimschoots aan tot nadenken en …. het prikkelt mijn verlangen om weer op stap te gaan en te ervaren wat de heren onder woorden brengen: “wees een voorbijganger en laat je oordeel los over wat er op je pad komt”.

In mei mag ik weer…

ISBN 978-94-91899-32-4

Prijs € 14,95

anoda.nl

In het magazine OMNES (april 2020) staat een interview met beide auteurs.